İş kazaları çoğu zaman büyük hatalardan değil, küçük ve sıradan görünen alışkanlıklardan doğar.
“Bir şey olmaz.”
“Hep böyle yapıyoruz.”
“Bir dakika sürer.”
Sahada en sık duyduğumuz bu cümleler, çoğu zaman riskin görünmez hale geldiğinin işaretidir. Çünkü tehlikeler genellikle ilk ortaya çıktıklarında değil, normalleştiğinde büyür. Bir kablonun geçiş yolunda bırakılması, koruyucu ekipmanın kısa süreli çıkarılması, aceleyle yapılan bir hareket…
Tek başına küçük görünen bu davranışlar zamanla alışkanlığa dönüşür ve risk fark edilmez hale gelir.
İş sağlığı ve güvenliğinde en büyük mücadele çoğu zaman teknik eksiklerle değil, “bir şey olmaz” kültürüyle verilir.
“Bir Şey Olmaz” Kültürü Nedir?
“Bir şey olmaz” kültürü, risklerin bilinmesine rağmen önemsenmemesi ve zamanla normalleşmesi durumudur. Bu kültür genellikle şu şekilde gelişir:
• Riskli bir davranış yapılır ve bir şey olmaz.
• Aynı davranış tekrar edilir.
• Zamanla bu davranış “normal” kabul edilir.
Ve bir süre sonra, kimse bunun risk olduğunu fark etmez. Oysa iş kazaları çoğu zaman ilk hatada değil, alışkanlık haline gelen davranışın devamında ortaya çıkar.
Riskler Nasıl Görünmez Hale Gelir?
İş yerlerinde riskler genellikle bir anda ortaya çıkmaz. Aksine, yavaş yavaş ve fark edilmeden büyür.
Örneğin, geçiş yoluna bırakılan bir malzeme ilk gün fark edilir. Kaldırılmazsa ikinci gün alışılır, üçüncü gün kimse görmez. İşte bu noktada risk artık fiziksel değil, algısal olarak da ortadan kaybolur.
Bu durum İSG açısından en tehlikeli aşamadır. Çünkü artık kimse müdahale etmez.
İş kazalarının önemli bir kısmı teknik eksikliklerden değil, davranışsal nedenlerden kaynaklanır. Acele etmek, dikkatsizlik, alışkanlık, umursamama, “bir şey olmaz” yaklaşımı…
Bu davranışlar çoğu zaman fark edilmez çünkü günlük iş akışının bir parçası haline gelmiştir. Ancak bu küçük davranışlar bir araya geldiğinde, büyük risklere dönüşür.
Neden Bu Kadar Yaygın?
“Bir şey olmaz” kültürü yalnızca çalışan davranışıyla ilgili değildir. Çoğu zaman sistemsel ve yönetsel nedenlerle de beslenir. Risklerin yeterince takip edilmemesi, küçük ihlallerin görmezden gelinmesi, denetimlerin süreklilik göstermemesi, güvenlik yerine hızın önceliklendirilmesi bu kültürü besler.
Bu ortamda çalışanlar da zamanla riskleri normal kabul eder.
Bu Kültür Nasıl Değişir?
“Bir şey olmaz” kültürü, tek bir eğitimle değişmez. Bu bir davranış dönüşümüdür ve süreklilik gerektirir. Bu kültürü değiştirmek için kararlı adımlar atmalısınız:
1- Küçük Riskleri Ciddiye Alın: Büyük kazalar küçük ihmallerle başlar. Küçük görünen hiçbir risk göz ardı edilmemelidir.
2- Görünürlük Sağlayın: Riskler konuşulmalı, paylaşılmalı ve görünür hale getirilmelidir.
3- Davranışa Odaklanın: Sadece ekipman değil, çalışan davranışları da gözlemlenmelidir.
4- Yöneticiler Örnek Olmalı: Güvenlik kültürü en çok yukarıdan aşağıya yayılır.
5- Süreklilik Sağlayın: İSG bir dönemsel çalışma değil, sürekli bir süreçtir.
Unutmayın, “Bir şey olmaz” sadece bir cümle değildir. Bir bakış açısıdır. Ve bu bakış açısı değişmeden, iş kazalarını kalıcı olarak azaltmak mümkün değildir. Güvenli çalışma ortamı; kurallarla değil, alışkanlıklarla oluşur.Ve alışkanlıklar, farkındalıkla değişir.
Bilgemed olarak iş sağlığı ve güvenliğini yalnızca mevzuat çerçevesinde değil, davranış odaklı bir güvenlik kültürü olarak ele alıyoruz. Çünkü biliyoruz ki, riskler çoğu zaman büyük hatalarda değil,
“küçük ve sıradan görünen” davranışlarda gizlidir.